ابزار و مواد اوليه گليم بافي

ابزار گليم بافي

دار :
چهار چوبي فلزي يا چوبي به شكل مربع يا مستطيل كه بافت بر روي آن انجام مي شود.دار به دو نوع افقي و عمودي تقسیم مي شود.
دار افقي : اين نوع دار از ساده ترين دارها مي باشد كه به جهت سهولت در جابجايي و حمل و نقل و ساده و ارزان بودن در ميان عشاير رايج است و به صورت خوابيده روي زمين قرار مي گيرد و فاصلة آن تا زمين حدودcm 30-20 است. ( به جهت آسيب رساني به سلامت بدن استفاده از آن چندان توصيه نمي شود.)
دار عمودي : كه به صورت ايستاده يا عمود روي زمين قرار مي گيرد و فضاي كمتري اشغال مي كند و نسبت به دار افقي پیشرفته تر مي باشد.
دار عمودي از دو چوب صاف و استوانه اي در بالا و پايين به نام سردار و زيردار و دو چوب عمود بر آنها به نام راست رو تشكيل شده. اجزا دیگر دار عمودي عبارتند از:
الف- كجو( كجي يا كوجي، نيره): ميله اي استوانه اي كه روي راست روها مي نشيند و چله ها را جدا و تنظيم كرده و از كجي قالي وگليم جلوگیری مي كند و طول آن با عرض دار برابر است.
ب- هاف : ميله اي استوانه اي كه قطر آن كمتر از كجو بوده و بين كجو و سردار در لابلاي تار ها قرار مي گيرد و كاربرد آن در زير و رو كردن تارها هنگام پودكشي است.
ج- گوه يا پيچ : براي شل و سفت كردن تارهاي چله استفاده مي شود.گوه يك قطعه چوب گونيا شكل است كه در شكاف پايين راست روها در دار چوبي قرار مي گيرد.
نكته : از تخته يا نيمكت نيز براي نشستن در پشت دار استفاده مي شود كه بر روي نردبان هاي دو طرف دار هاي بزرگ قرار مي گيرد.
انواع دار عمودي:
دار ثابت: اين دار از ابتدايي ترين انواع دار است.در ساختمان آن محلي براي حركت بافت نيست و بافنده خود، به وسيلة نردبان هايي كه به دو طرف دار بسته شده اند بالا و پايين مي روند و تغيير جا مي دهند.در اين نوع دار گليم به اندازة كادر داخلي دار بافته مي شود.
دار فندك دار ( تبريزي ): اين نوع دار متداولترين نوع دار عمودي است.در كار با اين دار بافنده تغيير جا نمي دهد. سردار به وسيلة پيچ و مهره قابل حركت است.در مواقع ضروري دار شل مي شود و قسمت بافته شده به پشت برگردانده مي شود و چله هاي اضافه به سمت جلو براي ادامة بافت مي آيد و مجدداً دار محكم مي شود. با اين دار مي توان تقريبا2 برابر اندازة آن بافت.
دار گردان: در اين نوع دار، چله ها به سردار و زيردار پيچيده مي شود و از شروع بافت به تدريج از سردار باز و بافته مي شود. سپس به زير برگردانده مي شود. با اين دار مي توان طول تارها و در نتيجه طول گليم را به هر مقدار رساند. در اين دار قسمت بافته شده چون به دور زيردار پيچيده مي شود آنچه بافته شده مشخص نيست و بعد از اتمام كار، بافته از دار باز مي شود و قابل رؤيت است.
دفتين : (شانه – دفه – كركيت )
ابزاري فلزي كه بعد از عبور پودها از لابلاي تارها روي پودها كوبيده مي شود تا آنها را محكم و منظم كند. ( در بافت گليم از نوع سبك آن استفاده مي شود.)
قيچي :
جهت قطع نمودن الياف ( پنبه اي يا پشمي ) يا اضافه نخ هاي روي گليم و نيز براي بريدن چله ها بعد از اتمام بافت از آن استفاده مي شود.
قلاب:
براي جلو كشيدن تارها ، باز كردن نقاطي كه در پودكشي دچار اشتباه شده كاربرد دارد.
سيخ پود كشي:
براي عبور پودهاي بلند( كه بيشتر در قالي بافي كاربرد دارد ). _

مواد اوليه

الياف مورد مصرف در بافت گليم شامل پشم، كرك، پنبه و ابریشم مي باشد.
پشم:
پس از طي مراحل چيدن ، طبقه بندي (سرت بندي) ، شستشو( حلاجي) ، ريسندگي و رنگرزي تبديل به خامه مي شود. از پشم بيشتر جهت پودگذاري در بافت گليم استفاده مي شود.البته در ميان عشاير پشم به علت ارزان و در دسترس بودن به عنوان چله نيز به كار برده مي شود.
كرك:
رشته موهاي مجعد ، نرم و نازكي است كه از زير بغل و سينه گوسفند بدست مي آيد و در بافت گليم هاي ظريف تر به كار مي رود و ارزش بيشتري نسبت به پشم دارد.
پنبه:
نوعي ليف گياهي كه به علت دارا بودن قطر،طول و استحکام مناسب به عنوان چله يا تار استفاده مي شود.
ابريشم:
الياف حيواني كه از كرم ابريشم حاصل مي شود و نسبت به ساير الياف داراي ارزش بيشتري مي باشد و به عنوان تار و پود استفاده مي شود.گليم هاي ابريشم بسيار ظريف و گران هستند. _
نكاتي در مورد مواد اوليه:
تعريف چله( تار) : نخ هايي كه به صورت عمودي و موازي هم از سر دار به زير دار كشيده مي شود و پايه اي براي بافت گليم تشكيل مي دهد.
تعريف پود: نخ هايي كه به صورت افقي و موازي هم از لابلاي تارها عبور داده مي شود و تشكيل طرح و نقش گليم را مي دهد.
• نخ چله بايد داراي تاب زيادي باشد زيرا پرتاب بودن به مقاومت آن در مقابل كشش و پارگي مي افزايد.
• در بافت گليم به طور معمول از نخ 12 يا 15 لاي نمره 20 استفاده مي شود

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم
رنگرزی مجنونی