عمليات بافت گليم

زنجيره:
بعد از اتمام چله كشي و گذاشتن تسمه مهار چوبي يا فلزي ( براي صاف ماندن پايين كار و جلوگيري از كجي و مهار پودهاي گليم )اقدام به زدن زنجيره مي كنيم. عمل زنجيره زني يا لبه دوزي هم با دست و هم با قلاب امكان پذير است( لازم به ذكر است كه برخي بافندگان زنجيره بافي را انجام نداده و بعد از اتمام بافت گليم دو سر آن را دو گره كه نوعي گرة تزييني است مي زنند.
ساده بافي(كرباس بافي):
بعد از زنجير زدن نوبت ساده بافي مي رسد كه پايه و اساس محكم براي بافت گليم تشكيل مي دهد و براي بافت آن كه به كرباس بافي معروف است از نخ چله به عنوان پود زير و رو استفاده مي شود به اين ترتيب كه يك بار از پشت نخ هايي كه زير هاف قرار گرفته عبور مي كند و در برگشت از پشت نخ هايي كه روي هاف قرار گرفته عبور مي كند و به همين ترتيب تا چند رج انجام مي شود كه به آن كرباس بافي يا بافت ساده و متعادل گفته مي شود زيرا ضخامت نخ تار و پود يكسان است.
مليله بافي (نازگل) :
نوعي بافت تزئيني در ميان بافت كرباس مي باشد كه با توجه به سليقه بافنده از دو رنگ متضاد براي انجام آن استفاده مي شود.به اين ترتيب كه دو رنگ متضاد متناسب با رنگ هاي گليم را انتخاب كرده هر كدام را 4 برابر در نظر مي گيريم و دولا مي كنيم و به جفت اول از سمت راست قلاب مي كنيم، آنگاه خامه بالايي را پايين آورده و خامه پائين را از پشت جفت سوم بيرون مي آوريم و به همين ترتيب يك در ميان از نخ هاي رنگي استفاده كرده تا آخر.
پودگذاري:
بعد از انجام كرباس بافي نوبت به بافت ساده بر اساس رنگ نقشه مي رسد.نخ هاي رنگي مورد نظر به صورت يك در ميان از لابلاي تارها عبور مي دهيم تا يك رج پوددهي انجام شود سپس ادامه نخ را از روي تارهايي كه در رج قبل پود از روي آنها عبور نكرده رد مي كنيم.بعد از هر رج بافت پودها را با دفتين در محل خود ثابت، منظم و محكم مي كنيم.
كشش پودها بايد در حد متناسب باشد، اگر كشش زياد و سفت باشد گليم جمع مي شود و اگر كشش كم باشد،گليم شل و وارفته مي شود.
نقشه خواني:
جهت بافت نقوش در گليم از دو روش استفاده مي شود:
1- روش ذهني باف
در اين تكنيك بافنده از ذهن خلاق خود كمك گرفته و با توجه به محيط پيرامون خود، نقوش حيوانات، گياهان، وسايل زندگي و … را به صورت نمادي در ذهن خود پرورش داده و به صورت هندسي روي بافت پياده مي كند.در نتيجه آثار باقي مانده از خود را به عنوان ميراثي براي نسل بعد به ارث مي گذارد و به اين ترتيب نقوش از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود و هر نقش از اصالت و قداست خاصي نزد قوم بافنده برخوردار است.
2- روش استفاده از نقشه هاي شطرنجي
در اين روش نقوش هندسي يا منحني بر روي كاغذ شطرنجي درشت طراحي، نقطه چين و رنگ آميزي مي شود.
هر خانة كوچك و مربع شكل نقشه شامل يك جفت چله يا دو تار ( يك تار رو و يك تار زير ) مي باشد.بنابراين چله كشي بر اساس نقشه انجام مي گيرد و بايد به ازاي هر خانه نقشه در چله كشي دو تار در نظر گرفت به طور مثال اگر نقشه مورد نظر در عرض شامل 100 خانه مربع شكل باشد بايد به تعداد 200 تار چله كشي انجام شود كه با توجه به زير و رو بودن چله ها به صورت يك در ميان 100 جفت چله خواهيم داشت كه با تعداد خانه هاي نقشه برابر است. بعد از ساده بافي با توجه به نقشه اقدام به بافت مقدماتي مي كنيم كه به بافت پله اي يا چاك دار معروف است. _

انواع نقشه
يك طراح مي تواند طرح گليم را به صورت هاي زير طراحي كند:
1) نقشة كامل
در اين روش نقشة گليم به صورت كامل طراحي مي شود.
2) نقشة ( قدي)
در اين روش طراح اقدام به طراحي نصف عرض و تمام طول گليم مي كند.در واقع نصف گليم از جهت عمودي طراحي شده و به صورت قرينه بافته مي شود.
3) نقشة (ربعي)
در اين روش طرح به صورت كشيده مي شود و هنگامي كه تا وسط گليم بافته شد نقشه را برعكس كرده و نيمة ديگر آن را مي بافند.در واقع گليم از طول و عرض قرينه بافته مي شود.
4) نقشة واگيره اي
در اين روش قسمت كوچكي از طرح گليم به صورت واگيره طراحي شده و چندين بار در طول و عرض گليم به صورت تكراري بافته مي شود.

خصوصيات بافت پله اي:
1- هر رديف افقي معادل يك رج بافت مي باشد.
2- هر رديف عمودي نقشه شامل يك جفت چله ( يك چله زير و يك چله رو ) مي باشد.
3- در هر رج بافت كه معادل يك رديف افقي نقشه است تعداد رفت و برگشت زوج مي باشد.با توجه در ريز باف يا درشت باف بودن گليم معمولاً 4 تا 6 رديف رفت و برگشت تشكيل يك رج بافت مي دهد.
4- نقوشي كه با اين روش بافته مي شود هندسي هستند.
5- در روش بافت پله اي نقوشي كه از عرض زياد شروع مي شود و در همان عرض كم مي شود را مي توان به صورت كامل بافت و بعد زمينه را بافت.
6- در مورد نقوشي كه از عرض كم شروع شده و به تدريج عرض آن زياد مي شود ابتدا بايد زمينه را بافت سپس اقدام به بافت نقوش كرد.
7- در بافت پله اي در قسمت هاي طولي ما بين 2 رنگ متفاوت چاك هايي ايجاد مي شود كه اين جزو خصوصيات اين بافت محسوب مي شود.معمولاً طول اين چاك ها از يك تا يك و نيم سانتي متر نبايد بيشتر شود زيرا در كار ايجاد نازيبايي و عيب مي كند اگر طول چاك هاي عمودي زياد است بايد هر چند رج يك بار به روش بسط زدن دو رنگ كنار هم روي يك چله مشترك بين آنها اتصال ايجاد كرد.
8- حتي الامكان از چله با طول بلند براي بافت پله اي استفاده شود تا عمل اضافه كردن نخ كمتر انجام شود.در آخر اضافه خامه ها را با قيچي مي چينيم.
9- گليم هايي كه با روش بافت پله اي ( چاك دار – گل به گل )‌بافته مي شود،دو روي آنها يكسان و هر دو رو قابل استفاده است.
پايين كشي:
عمليات پايين كشي زماني انجام مي شود كه ادامة كار بافت سخت يا ناممكن شود و بافت به سردار نزديك و چله ها سفت شده باشد ( به طوري كه به سختي بتوان چله ها را با انگشت زير و رو كرد و پود دهي انجام داد. ) براي سهولت و سرعت عمل در بافت اقدام به پايين كشي مي شود.
ابتدا عرض چله ها در سردار و ابتداي بافت گليم ( دم كار ) را اندازه گيري كرده و علامت مي زنيم.سپس نخ مهار را از دو طرف راست روها آزاد مي كنيم و با شل كردن پيچ ها چله ها را شل كرده و به آنها امكان چرخش مي دهيم.چوب مهار را كه در ابتداي بافت گذاشته بوديم بر مي داريم و نخ چلة ابتدا و انتهاي چله كشي را باز مي كنيم تا چله ها بتوانند بچرخند.از سمت راست و چپ گليم بافته شده را به سمت پايين هدايت مي كنيم تا چله هاي اضافي از پشت به جلو هدايت شود ( در كارهاي بزرگ اين كار توسط دو نفر انجام مي شود ). بايد توجه كرد كه قبل از پايين كشي بافت كاملاً در يك خط مستقيم قرار داشته باشد و داراي بالازدگي و پايين زدگي نباشد.مقداري از بافت را روي كار نگه مي داريم و چله ها را سفت مي كنيم، نخ چلة ابتدا و انتهاي چله كشي را مجدداً محكم مي كنيم و با تنظيم كردن چه ها كار بافت گليم را ادامه مي دهيم.عمل پايين كشي با توجه به ابعاد كار ممكن است در يك يا دو مرحله يا حتي بيشتر انجام شود.

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم
رنگرزی مجنونی